Władza Sądownicza w Chińskiej Republice Ludowej


|

Według monteskiuszowskiej koncepcji trójpodziału władz wyróżniamy władzę sądowniczą, ustawodawczą oraz wykonawczą. Wymiar sprawiedliwości obejmuje system organów sądowych wraz z normami dotyczącymi rozstrzygania sporów, natomiast głównym jego celem jest zapewnienie obywatelom prawa do rozpoznania sprawy przez niezwisły sąd i wydania rozstrzygnięcia zgodnego z obowiązującym prawem. Sprawnie funkcjonujący system sprawiedliwości stanowi fundament państwa prawa, który jest wyznacznikiem rozwiniętych demokracji i standardem w państwach zachodnich. Władza sądownicza w Chińskiej Republice Ludowej jest szczególnie interesującym tematem dla szerokiego grona odbiorców. Dla osób zainteresowanych podjęciem współpracy gospodarczej lub pracy w Państwie Środka przedmiotem zainteresowania jest prawo handlowe i pracy, dla podróżujących prawo administracyjne i karne, natomiast z punktu widzenia naukowego, cały system prawny Chin jest doskonałym materiałem do badań.

Sprawność funkcjonowania władzy sądowniczej trudno ocenić miernikami ilościowymi. Jedną z prób zastosowania metod ilościowych do oceny funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości jest World Justice Project Rule of Law Index. Projekt ten opiera się o badania ilościowe na ponad 100 000 respondentów w 99 krajach, w których ankietowani proszeni są o ewaluacje 9 czynników związanych z funkcjonowaniem systemu prawnego, w tym również władzy sądowniczej. Ogólna ocena dla Chińskiej Republiki Ludowej wynosi 0,45 (gdzie wartość idealna wynosi 1), co w porównaniu z państwami zachodnimi jest oceną niską. Dla przykładu wartość ta jest niższa od USA (0,71), Niemiec (0,8) czy Polski (0,67). Co ciekawe taki sam wynik uzyskała Rosja, natomiast wynik niższy uzyskały Nigeria (0,39), Kamerun (0,39) oraz inne państwa afrykańskie.

Oczywiście do badań ilościowych wartości jaką jest dobrze funkcjonujący wymiar sprawiedliwości opartych na ankietach należy podejść z pewną dozą sceptyczności. Jednak wyniki wydają się pokazywać pewne cechy ogólne przypisywane Chińskiej Republice Ludowej. Wartości niepożądanego wpływu organów rządowych w procesie cywilnym oraz karnym cechuje niska wartość (0,19), co obrazuje brak niezawisłości organów sądowniczych. Podobnie niskie wartości przypisane są do przejrzystości funkcjonowania organów państwowych oraz dostępu do informacji publicznej. Z drugiej strony wartość idealną (1,0) wskazuje miernik częstotliwości sporów cywilnych, co obrazuje swoistą azjatycką niechęć do procesów (co związane jest z utratą twarzy) oraz wzrost znaczenia arbitrażu oraz pozasądowych metod rozwiązywania sporów.

Władza sądownicza w Chinach dzieli organy ze powszechne oraz specjalne. Powszechne sądy są trzy poziomowe (podstawowe, średnie oraz wyższe), które odpowiadają podziałowi administracyjnemu. Specjalne natomiast obejmują sąd wojskowy, transportu wodnego oraz kolejowy. Nad wszystkimi sądami nadzór sprawuje Sąd Najwyższy (w Chinach nie ma Trybunału Konstytucyjnego). System ten został ustanowiony w konstytucji Chińskiej Republiki Ludowej z 1982, w art. 123-135 znajdują się zapisy dotyczące wymiaru sprawiedliwości.

W art. 126 znajduje się zasada niezawisłości sądów (The people’s courts shall, in accordance with the law, exercise judicial power independently and are not subject to interference by administrative organs, public organizations or individuals). Jednocześnie jednak w art.128 znajduje się jej zaprzeczenie, gdyż Sąd Najwyższy odpowiada przez Kongresem i Komitetem Stałym, a sądy lokalne przed odpowiednim organem administracji rządowej na tym samym poziomie administracyjnym.

Sama niezawisłość sędziowska jest rozumiana w sposób odmienny niż w państwach zachodnich. W Chinach jako niepożądany wpływ nie jest uznawany wpływ ideologiczny, a co za tym idzie nie ma zakazu przynależności do partii politycznych przez sędziów. Większość sędziów jest członkami partii, a związane jest to z faktem, że bez legitymacji członkowskiej ciężko o karierę w sądownictwie. Jednocześnie największa zależność sędziego ma miejsce, kiedy sąd orzeka w sprawie, w której stroną jest emanacja państwa, a werdykt z dużym prawdopodobieństwem będzie na korzyść ChRL. Wydaje się, że faworyzowanie strony chińskiej (podmiot prywatny) w sporach cywilnych z elementem międzynarodowym występuje znacznie rzadziej, aniżeli uprzednio. Chińska Republika Ludowa pod względem ekonomicznym pozostaje krajem o niezwykłych dysproporcjach ekonomicznych. Prawnicy zwracają uwagę, że sądownictwo w mieście bardziej rozwiniętym będzie bardziej niezależne, aniżeli w tym mniej rozwiniętym.

Chiny są stroną Konwencji Wiedeńskiej o  międzynarodowej sprzedaży dóbr, co pozwala stronom umowy na wybranie sądu właściwego przy potencjalnym sporze prawnym. W związku z powyższym podmioty zagraniczne często decydują się na zawarcie klauzuli arbitrażowej w umowie (w większości przypadków strona chińska nie zgodzi się na rozpoznanie sprawy poza Państwem Środka).

Maximilian Piekut

Maximilian Piekut

maxpiekut@gmail.com

Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz Szkoły Głównej Handlowej na kierunku Finanse i Rachunkowość. Studiował również Sinologię oraz dwukrotnie był uczestnikiem szkoły letniej na Fudan University w Szanghaju. Założyciel organizacji studenckiej "Koło Naukowe Prawa i Gospodarki Chin" na Uniwersytecie Warszawskim. Jest doktorantem w katedrze Prawa Międzynarodowego China University of Political Science and Law w Pekinie. Specjalizuje się w zakresie uwarunkowań prawnych i ekonomicznych wymiany handlowej oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Od 2009 zajmuje się tematyką związaną z Chińską Republika Ludową, w szczególności reformami gospodarczymi, systemem prawnym oraz stosunkami Polsko-Chińskimi. Jest organizatorem licznych konferencji oraz prelegentem na wydarzeniach związanych z tematyką Państwa Środka. Zdobywał doświadczenie w czołowych polskich i międzynarodowych kancelariach prawniczych. Posługuje się językiem angielskim, niemieckim oraz chińskim.