Przepisy ograniczające prowadzenie działalności gospodarczej na terenie Lotniska Okęcie jednak zgodne z Konstytucją


|

Trybunał Konstytucyjny ponownie zajął się zgodnością z Konstytucją przepisów ograniczających prowadzenie działalności gospodarczej podmiotom świadczącym usługi w zakresie przewozu osób. W wyroku z dnia 27 lutego 2014 r. (sygn. akt P 31/13) orzekł, iż przepisy te nie naruszają wolności działalności gospodarczej gwarantowanej w art. 22 ustawy zasadniczej. Rozstrzygnięcie Trybunału zapewnia korporacjom taksówkarskim, które uzyskały zezwolenie na oferowanie usług z zakresu przewozu osób, dotychczasowe źródło dochodu. Czy wyeliminuje jednak nielegalną konkurencję?

 

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie o sygn. akt P 31/13 orzekł, że art. 210 ust. 1 pkt 5a w związku z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze jest zgodny z art. 22 w związku z art. 20 konstytucji oraz z wynikającą z art. 2  konstytucji zasadą prawidłowej legislacji, a ponadto, że § 2 ust. 1 pkt 6 lit. b rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 4 września 2012 r. w sprawie podstawowych przepisów porządkowych związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa i ochrony lotów oraz porządku na lotnisku jest zgodny z art. 22 w związku z art. 20 i art. 2 konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 konstytucji.

Trybunał rozstrzygał w przedmiocie zgodności zaskarżonych przepisów z konstytucją na podstawie pytania prawnego Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy. Podstawą przedstawienia przez Sąd Rejonowy pytania prawnego była sprawa Pawła G., obwinionego o to, że wbrew zakazowi prowadził działalność gospodarczą z zakresu usług taxi, bez zgody zarządzającego lotniskiem. Czyn ten jest penalizowany zgodnie z art. 210 ust. 1 pkt 5a ustawy Prawo lotnicze z dnia 3 lipca 2002 roku w zw. z § 2 ust. 1 pkt 6 lit. b rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 4 września 2012 roku.

Obiekcje Sądu Rejonowego, dotyczące zgodności powyższych aktów normatywnych z ustawą dotyczyły zasadniczo dwóch płaszczyzn. W pierwszej kolejności Sąd dostrzegł konieczność wyjaśnienia czy art. 210 ust. 1 pkt 5a w zw. z art. 83a ust. 2 ustawy Prawo lotnicze jest zgodny z art. 22 w zw. z art. 20, art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wątpliwości w zakresie formalnego aspektu ograniczenia konstytucyjnie zagwarantowanej wolności działalności gospodarczej wzbudziło brzmienie art. 83a ust. 2 ustawy Prawo lotnicze, który deleguje możliwość wydania odpowiednich przepisów porządkowych na terenie lotniska przez odpowiednich ministrów. Sąd Rejonowy nie był pewny czy tak określona norma kompetencyjna, umożliwiająca organom władzy wykonawczej ingerencję i ograniczenie konstytucyjnie zagwarantowanej wolności gospodarczej nie narusza dyspozycji art. 22 w zw. z art. 20 ustawy zasadniczej. Odwołał się w tym względzie do uwag Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyroku z dnia 10 kwietnia 2001 roku w sprawie o sygn. akt U 7/00, w których Trybunał stwierdził konieczność precyzyjniejszego określenia w ustawie możliwości ograniczenia wolności gospodarczej w drodze aktu władzy wykonawczej.

Drugi kierunek wątpliwości Sądu Rejonowego dotyczyło konstytucyjności § 2 ust. 1 pkt 6 lit. b wspomnianego rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej. Sąd Rejonowy wskazał, iż przepis ten ogranicza konstytucyjnie zagwarantowaną wolność działalności gospodarczej, bowiem wskazuje na konieczność spełnienia dodatkowego warunku w postaci uzyskania zgody zarządzającego Portem Lotniczym Warszawa-Okęcie na jej prowadzenie. Wątpliwości Sądu Rejonowego wzbudziła daleko idąca ingerencja prawodawcy w wolność działalności gospodarczej polegającej na przewozie osób. Stąd stwierdził konieczność zbadania czy dana regulacja nie jest nadmierna i nie narusza zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powołał się w tej materii na fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lipca 2006 roku w sprawie o sygn. akt P 33/05, w którym Trybunał wyraził pogląd, iż wymaganie uzyskania zgody na prowadzenie działalności gospodarczej w postaci świadczenia usług przewozu osób nie ma bezpośredniego związku z zapewnieniem bezpieczeństwa lotów i porządku na lotnisku.

W ocenie Trybunału gwarantowana przez art. 22 konstytucji wolność działalności gospodarczej nie ma charakteru absolutnego, a zatem może podlegać ograniczeniom. Skoro operowanie przepisami blankietowymi jest akceptowane w kontekście szczególnej gwarancji określoności skonstruowanej na użytek odpowiedzialności karnej, to a maiori ad minus [wnioskowanie z większego na mniejsze (komu wolno więcej, temu tym bardziej wolno mniej)] uznać należy, że przy spełnieniu określonych warunków, posługiwanie się przepisem blankietowym nie koliduje także z ogólną („słabszą“) gwarancją wynikającą z zakorzenionej w art. 2 konstytucji zasadzie poprawnej legislacji.

Pomimo zawartego w zaskarżonym uregulowaniu odesłania do źródła podustawowego, poddany kontroli art. 210 ust. 1 pkt 5a w zw. z art. 83a ust. 1 i 2  prawa lotniczego, czytany łącznie z § 2 ust. l pkt 6 lit. b rozporządzenia wydanego na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy, pozwala adresatowi normy wyrażonej w zaskarżonym przepisie na ustalenie, czy jego zachowanie będzie naruszać prawo. Oznacza to, że art. 210 ust. 1 pkt 5a w zw. z art. 83a ust. 2 prawa lotniczego jest zgodny z art. 2 konstytucji w aspekcie wynikającej z niego zasady prawidłowej legislacji.

Specyfika ujęcia zarzutu niezgodności kontrolowanego uregulowania z art. 22 w zw. z art. 2 konstytucji (wyłącznie aspekt formalny, tj. dochowanie ustawowego wymogu stanowienia ograniczeń w korzystaniu z wolności działalności gospodarczej) powoduje, że stwierdzenie zgodności tego uregulowania z art. 2 konstytucji w aspekcie zasady prawidłowej legislacji implikuje stwierdzenie jego zgodności także z art. 22 w zw. z art. 20 konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 31 ust. 3 konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kontroli w niniejszej sprawie. Art. 22 konstytucji szerzej określa granice dopuszczalnej ingerencji w gwarantowaną w nim wolność, aniżeli to czyni nieadekwatny tu, „ogólny” art. 31 ust. 3 konstytucji. Sąd pytający nie obalił domniemania zgodności zaskarżonego przepisu rozporządzenia z art. 22 w zw. z art. 20 konstytucji, w konsekwencji § 2 ust. l pkt 6 lit. b rozporządzenia jest zgodny z tymi wzorcami kontroli konstytucyjnej.

Ani w petitum wniesionego pytania prawnego, ani też w uzasadnieniu nie wskazano – zdaniem Trybunału Konstytucyjnego wyraźnie, która z zasad charakteryzujących Rzeczpospolitą Polską jako demokratyczne państwo prawne urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej została naruszona w wyniku uregulowania przyjętego w § 2 ust. l pkt 6 lit. b rozporządzenia. Wzorzec ten nie został zatem powołany jako samodzielna podstawa kontroli. Wobec zatem stwierdzenia niesprzeczności zaskarżonego przepisu z pozostałymi wzorcami kontroli wskazanymi w niniejszej sprawie należy uznać, iż kwestionowany § 2 ust. l pkt 6 lit. b rozporządzenia jest zgodny z art. 2 konstytucji.

Czy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego może mieć skutki wyraźnie odczuwalne dla pasażerów przylatujących do Warszawy? Odpowiedź jest negatywna. Obecnie jedynie kilka korporacji taksówkarskich może wykonywać kursy spod warszawskiego lotniska, dysponując odpowiednim miejscem postojowym. Otrzymały one zgodę zarządzającego Portem Lotniczym po wyłonieniu w drodze przetargu. Pozostałe podmioty świadczące usługi z zakresu przewozu osób podniosły, iż są dyskryminowane. Sugerowano nieprawidłowości w przetargach i nielegalność działań zarządzającego lotniskiem – Przedsiębiorstwa Państwowego „Porty Lotnicze”. Czy ograniczanie części taksówkarzom możliwości działania na terenie Okęcia jest uzasadnione? Zdania są podzielone. Jedni twierdzą, iż zapewnia to kontrolę nad prowadzoną działalnością z zakresu przewozu osób, zwiększa bezpieczeństwo oraz komfort pasażerów, a także minimalizuje możliwość pobierania rażąco wysokich opłat za przejazd, w szczególności od podróżnych przylatujących z zagranicy. Inni podnoszą argumenty natury konstytucyjnej oraz fakt nierównego traktowania podmiotów świadczących podobne usługi. Rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z jest ważnym elementem w toczącej się nieustannie dyskusji na ten temat.

Trybunał jednoznacznie przesądził, iż na gruncie ustawy zasadniczej istnieje możliwość reglamentowania w ten sposób wolności działalności gospodarczej. Opowiedział się tym samym za koniecznością ścisłego kontrolowania przez zarządzającego Portem Lotniczym w Warszawie usług z zakresu przewozu osób. Nie wydaje się jednak, aby rozstrzygnięcie Trybunału wpłynęło na występowanie nielegalnej konkurencji na terenie warszawskiego lotniska. Niezrzeszeni przewoźnicy dalej będą niezgodnie z prawem oferować swoje usługi pasażerom przylatującym do Polski. Trybunał pozbawił ich jednak istotnego argumentu w obronie przed nałożeniem kary za wykroczenie. Nie mogą powoływać się bowiem na argumenty natury konstytucyjnej i zapewnienie w ustawie zasadniczej wolności działalności gospodarczej.