Stosunki Polsko-Chińskie w świetle najnowszych wydarzeń – wnioski na przyszłość


|

Od podpisania porozumienia o ustanowieniu partnerskich stosunków strategicznych pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Chińską Republiką Ludową minęły dwa lata. Jest to okres wystarczający, aby przeanalizować i zweryfikować politykę Polski w stosunku do Chin.

Treść porozumienia opiera się o współpracę w zakresie finansów, nauki i techniki, rolnictwa, transportu, turystyki, szkolnictwa wyższego oraz górnictwa, a także zawiera deklarację strony chińskiej o chęci zwiększenia importu polskich towarów oraz zachęcaniu i wspieraniu udziału chińskich przedsiębiorstw w projektach infrastrukturalnych oraz w przekształceniach prywatyzacyjnych w Polsce, w zamian strona polska ma dążyć do wsparcia chińskich przedsiębiorstw chcącym wejść na rynek polski oraz europejski.

Przede wszystkim okres ten to ustanawianie bazy inwestycyjnej w Polsce przez Chiny. W Warszawie otworzono dwa chińskie banki: Bank of China (06.2012) oraz Industrial and Commercial Bank of China (11.2012). Warto zwrócić uwagę, że oddziały chińskich banków służą obsłudze inwestycji zagranicznych. Pełnią one funkcje doradczą i finansową (w tym gwarancyjną). Okres ten, to także rozwój firm konsultingowych oraz prawniczych, specjalizujących się w obsłudze inwestorów z Państwa Środka, należy tutaj wspomnieć chociażby o kancelarii Lawards  Sulej & Wójcik (dawniej Łukowicz Świerzewski & Wspólnicy), która jest partnerem strategicznym Dacheng, kancelarii Yingke Varnai BWHS, czy licznych działach China Service/Desk/Practice w Deloitte, KPMG, Dentons i innych firmach.

W trakcie ostatnich lat możemy mówić o trzech dużych inwestycjach chińskich w Polsce. To przede wszystkim nieudana próba budowy autostrady A2 przez COVEC, przejęcie części cywilnej Huty Stalowa Wola przez Guangxi LiuGong Machinery oraz przejęcie Fabryki Łożysk Tocznych w Kraśniku przez Tri-Ring Group Corporation. Miejsce miały również mniejsze transakcje, jednak należy podkreślić, że większość z nich to przyjęcia funkcjonujących spółek w Polsce. Znacznie rzadsze są natomiast inwestycje greenfield.

W kontekście stosunków dyplomatycznych możemy zauważyć znaczny udział wizyt na wysokim szczeblu w obu krajach. Chińska polityka zagraniczna wymyka się spod określonych ram współpracy bilateralnej bądź multilateralnej, często z jednym krajem utrzymywane są zarówno stosunki dwustronne, jak i również z udziałem innych państw. Chińska Republika Ludowa prowadzi aktywną politykę zagraniczną zarówno względem Unii Europejskiej, państw konkretnego regionu (Środkowo-Wschodnia Europa) oraz konkretnych państw, w tym Polski.  W listopadzie 2013 roku odbył się szczyt EU-Chiny poświęcony relacjom po kryzysie, zaledwie tydzień później szczyt w Bukareszcie z udziałem 16 państw regionu Europy Środkowo-Wschodniej i Chińskiej Republiki Ludowej, określany jako „Inicjatywa Warszawska” (ze względu na miejsce pierwszego szczytu oraz inicjatywę, która wyszła ze strony Rządu RP).

Trudno mówić o równowadze w relacjach Polsko-Chińskich, nie tylko ze względu na znaczenie dla gospodarki światowej, lecz również znaczną konsekwencje Pekinu w realizowaniu swoich interesów na arenie międzynarodowej. W państwach zachodnich kadencyjność rządów często powoduje zmianę wyznaczonego kierunku w polityce zagranicznej w przeciągu 4-5 lat, co nie sprzyja konsekwencji w realizacji interesów państwowych. W przeciwieństwie do modelu zachodniego, Chiny posiadają znacznie dłuższy okres piastowania najwyższych urzędów państwowych, a mimo zmian na stanowiskach kierunek polityki zagranicznej nie ulega diametralnym zmianom. Dotychczas Rząd RP nie ma strategii, którą mógłby realizować w kontaktach z Chinami, czy innymi państwami azjatyckimi. Wprawdzie można zauważyć pozytywne nastawienie w stosunku do kształtowania relacji z Państwem Środka, to do aktywnej polityki zagranicznej nastawionej na realizowanie celów jeszcze daleko. Docenić należy starania Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych, która stara się wspierać działalność polskich przedsiębiorców w Chinach i przyciągać inwestycje z Chin.

Zmienił się również pryzmat postrzegania aktywności Chińskiej Republiki Ludowej w Europie. Zaledwie kilka lat temu głównym tematem spotkań z przedstawicielami Chin były prawa człowieka, teraz przekaz skupia się na aktywności gospodarczej. Jest to skutkiem konsekwentnego budowania przekazu przez Pekin oraz kryzysu gospodarczego Europy. Państwa europejskie postrzegają inwestycje zagraniczne oraz wykup obligacji przez inwestorów z Państwa Środka jako częściowe remedium na spowolnienie gospodarcze. Przekaz ze spotkania EU-Chiny, a także szczytu w Bukareszcie skupiał się wokół aktywności gospodarczej Chin w Europie.

Nadwyżka handlowa w wymianie handlowej Chin w stosunku do Polski kształtowała się na poziomie 15 mld USD w roku 2012, podczas gdy suma wymiany handlowej wynosiła 19,2 mld USD. W roku 2013 widoczny jest wzrost eksportu do Chin, który jest dynamiczniejszy od wzrostu importu, bowiem wynosi ponad 20%. Trend ten został również zauważony przez analityków HSBC, którzy prognozują, że wolumen eksportu do Chin w 2030 będzie większy niż eksport do USA, tym samym czyniąc ChRL piątym największym odbiorcą polskich towarów i usług.[1]

Istotnym elementem wymiany handlowej pomiędzy Polską a Chinami jest logistyka. W ostatnim okresie otworzono dwa funkcjonujące połączenia kolejowe: Chengdu – Łódź oraz Suzhou – Warszawa. W perspektywie czasu w Łodzi może powstać centrum logistyczne związane z transportem towarów z Chin oraz do Chin. Transport koleją zajmuje około 14 dni, co czyni je atrakcyjniejsze niż transport wodny zajmujący około 30-40 dni. Partnerstwo Chengdu – Łódź w zakresie inwestycji może okazać się zbawienne dla opuszczonej przez duży przemysł Łodzi. Miasto Łódź działa aktywnie na rzecz współpracy z chińskim partnerem, chociażby poprzez otwarcie Biura Regionalnego Łodzi i województwa łódzkiego w mieście partnerskim.

Podsumowując dynamiczny rozwój stosunków polsko-chińskim w ostatnich 3 latach warto podkreślić, że to strona chińska pozostaje stroną aktywniejszą. Brak jest jednolitej strategii Polski w stosunkach z Państwem Środka. Bez określenia interesów oraz sposobów realizacji Polska oddaje inicjatywę i godzi się na „dyplomację chwili”, opartą o rozwiązania ad hoc. Liczne formaty współpracy (UE, Inicjatywa Warszawska, stosunki bilateralne, Grupa Wyszehradzka), a także duże zainteresowanie Pekinu Polską stanowi solidne podstawy do aktywnego kształtowania polityki zagranicznej.

W Polsce często się powtarza mantrę o zainteresowaniu zagranicznych inwestorów wysoko wykwalifikowaną kadrą, jednak to sytuacja geopolityczna Polski jest prawdziwym magnesem dla relacji z Państwem Środka. Większość firm inwestujących zagranicą z Chin to spółki kontrolowane przez państwo (State-Owned Enterprises), które kierują się nie tylko interesem ekonomicznym, ale również strategicznym interesem państwa. Polska będąc w Unii Europejskiej, Grupie Wyszehradzkiej, a także w bliskim sąsiedztwie Niemiec i Rosji jest idealnym miejscem na lokowanie inwestycji. Nie bez znaczenia pozostają technologie oraz surowce, które drugiej gospodarki świata są potrzebne.

Polska powinna wykorzystać swoiste sprzężenie zwrotne w stosunkach z Chinami. Nasza pozycja w regionie ma wpływ na pozycję w Unii Europejskiej, a silna pozycja w Unii Europejskiej będzie pozytywnie wpływa na siłę przetargową w stosunkach z Pekinem. Z drugiej strony rozwinięte stosunki gospodarcze z Chinami umacniają nas w regionie oraz przyciągają inwestorów z Europy Zachodniej. Stosunki gospodarcze z Chińską Republiką Ludową powinny stać się jednym z podstawowych elementów rozwojowych dla Polski. Wspomniany brak krótkich kadencji wpływa na stabilność kierunku rozwoju inwestycji chińskich, co pozwala na twierdzenie, że aktywność ChRL w Europie Wschodniej będzie rosła z roku na rok. Chiński paradygmat rozwoju opiera się o metodę małych kroków (ten, kto przeniósł górę, zaczął od małych kamyków), dlatego przy odpowiednim określeniu celów i narzędzi Polska może mieć realny wpływ na Chińskiego partnera.


[1] https://globalconnections.hsbc.com/global/en/tools-data/trade-forecasts/pl

Maximilian Piekut

Maximilian Piekut

maxpiekut@gmail.com

Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz Szkoły Głównej Handlowej na kierunku Finanse i Rachunkowość. Studiował również Sinologię oraz dwukrotnie był uczestnikiem szkoły letniej na Fudan University w Szanghaju. Założyciel organizacji studenckiej "Koło Naukowe Prawa i Gospodarki Chin" na Uniwersytecie Warszawskim. Jest doktorantem w katedrze Prawa Międzynarodowego China University of Political Science and Law w Pekinie. Specjalizuje się w zakresie uwarunkowań prawnych i ekonomicznych wymiany handlowej oraz bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Od 2009 zajmuje się tematyką związaną z Chińską Republika Ludową, w szczególności reformami gospodarczymi, systemem prawnym oraz stosunkami Polsko-Chińskimi. Jest organizatorem licznych konferencji oraz prelegentem na wydarzeniach związanych z tematyką Państwa Środka. Zdobywał doświadczenie w czołowych polskich i międzynarodowych kancelariach prawniczych. Posługuje się językiem angielskim, niemieckim oraz chińskim.